Einde aan grensverlegging Microsoft

“Bill Gates is al elf jaar lang de rijkste man ter wereld, van 1996 tot en met 2007 [...]. Zijn vermogen wordt in 2007 geschat op 56,0 miljard dollar. Volgens een schatting bezit hij in zijn eentje meer dan de armste 50% van de wereldbevolking samen. [...] Er wordt gespeculeerd dat Bill maar een klein deel van zijn mega kapitaal aan zijn familie nalaat, in totaal ruim 1 miljard, de rest zal gaan naar verschillende goede doelen”.

Zo wordt Bill Gates, medeoprichter van Microsoft, beschreven op Wikipedia.(1) Dat Gates zo rijk is geworden, is niet gek als je kijkt naar de ontwikkelingen van zijn bedrijf Microsoft. In 2004 telt het bedrijf 57.000 werknemers en in 2005 is Microsoft goed voor een beurswaarde van 277,2 miljard dollar. (2) De omzet van 2003-2004 bedroeg maar liefst 358 miljard dollar, waarvan ‘slechts’ 8,2 miljard dollar winst.(30)

Hoe heeft Microsoft zo groot kunnen worden? Sinds 1994 is Microsoft de grootste op de softwaremarkt voor besturingssystemen. (29) Een besturingssysteem is ‘de basis van de software die op een computer staat. Het besturingssysteem zorgt ervoor dat de gebruiker interactie kan hebben met de hardware’. (30) Elk computer kent dus een besturingssysteem en in 2003 is Microsoft Windows het besturingssysteem dat op 95% van alle computers te vinden is.(4)

Kent Microsoft eigenlijk wel grenzen of concurrenten? De ontwikkeling en groei van Microsoft lijkt op het eerste gezicht geen grenzen te kennen. Of toch… Microsoft is niet de enige op de softwaremarkt. Al krijgt de concurrentie niet echt de kans door de gesloten softwarecodes die Microsoft gebruikt. In 1991 besluit justitie in Amerika iets te doen aan Microsofts monopoliepositie en in 2001 start ook de Europese Commissie een zaak tegen haar marktdominantie. (31)

In dit artikel staat het vaststellen van de grens voor Microsoft centraal. Eerst zal ik een beschrijving geven van de ontwikkelingen van Microsofts besturingssysteem en applicaties. Daarna zal het verschil tussen Closed Source Software (CSS) en Open Source Software (OSS) besproken worden. Hierop volgt een beschrijving van de OSS-concurrenten van Microsoft. Tot slot zal worden ingegaan op de rechtszaken tegen Microsoft in Amerika en Europa.

Microsoft is met het besturingssysteem Windows begonnen in 1985. Na verloop van tijd overtuigt Microsoft steeds meer personal computer-leveranciers om alleen computers met Windows te verkopen. Waarom de leveranciers hiermee akkoord gaan? Omdat Microsoft belooft om de drie jaar een nieuwe versie van Windows op de markt te brengen, waar een nieuwe computer voor nodig is. De leveranciers worden dus verzekerd van hun toekomstige omzet. Daarnaast besluit Microsoft dat, wanneer er een nieuwe Windowsversie uit is gebracht, de oudere Windowsversies niet meer ondersteund worden.(5)

Microsoft houdt zijn woord. Na Windows 95 (1995), Windows 98 (1998) en Windows XP (2000) brengt Microsoft in 2006 Windows Vista op de markt. De ontwikkeling van Vista heeft Microsoft zes miljard dollar gekost, maar in het eerste jaar verkoopt Vista al ter waarde van ruim tien miljard dollar.(6) Omdat Vista op de markt is gebracht, stopt Microsoft met het ondersteunen van Windows XP. Dit betekent dat de ruim 70 miljoen XP-gebruikers hun maandelijkse update niet meer krijgen. Daarnaast zijn er nog 48 miljoen computers die draaien op de voorganger van XP, Windows 98.(7)

Zodra Vista in Nederland op de markt werd gebracht, stroomden er maar liefst 5.000 klachten binnen bij de Consumentenbond. Vista bleek niet te werken in combinatie met apparatuur zoals printers en scanners. De Consumentenbond raadde de consumenten aan bij het kopen van een nieuwe computer specifiek te vragen naar Windows XP.(8) Microsoft hoorde de klachten aan en besloot te gaan onderhandelen met leveranciers van apparatuur om een kortingsregeling te maken voor Vista gebruikers die nieuwe apparatuur willen kopen.

Microsoft heeft overigens zelf geen last van de klagende klanten, want voor klachten verwijst Microsoft de klanten naar de verkopers van Vista.(9)

Naast het besturingssysteem Windows zijn er ook applicaties van Microsoft zoals Windows Media Player, Internet Explorer en het Office-pakket. Deze applicaties worden standaard bij Windows geleverd. Ook beheert Microsoft het mailprogramma Hotmail en het chatprogramma MSN.

In 2006 introduceert Microsoft Windows Live, de opvolger van Hotmail en MSN. Hiermee probeert Microsoft hun markt te vergroten door de extra toepassingen in te bouwen, die de consumenten anders bij concurrenten gaan halen. Zonder blikken of blozen verandert Microsoft alle 230 miljoen inboxen van gebruikers wereldwijd zonder toestemming te hebben gevraagd.(10)

Waarom kunnen Microsoftconcurrenten niet inspelen op het Microsoft-besturingssysteem? Dit komt doordat Microsoft werkt met zogenaamde Closed Source Software (CSS). Dit betekent dat de programma- of broncodes niet openbaar zijn, deze zijn alleen bekend bij de medewerkers van Microsoft. Dit heeft als gevolgd dat concurrenten niet kunnen ontdekken hoe bijvoorbeeld het besturingssysteem in elkaar zit en dat zij er dus ook geen applicaties voor kunnen maken. Dus werkt het merendeel van Microsoft concurrenten met Open Source Software (OSS). Bij OSS is de broncode openbaar (32).

De voordelen van OSS zijn veelzijdig. Doordat de broncodes openbaar zijn, is het maken van aanpassingen gemakkelijker. Daardoor kan software specifieker voor bepaalde projecten ontwikkeld worden. Daarnaast zijn er geen licentiekosten. (32) De meest gebruikte licentie van OSS is General Public License. Hierin ligt vastgelegd dat de licentie de openheid en beschikbaarheid van de broncode wil stimuleren en dat daarom voor gebruik en aanpassing geen licentievergoeding gevraagd mag worden. (33) Daarnaast ben je als gebruiker niet afhankelijk van een leverancier en is OSS in veel talen en dialecten beschikbaar. (32)

Op het moment zijn er twee OSS besturingssystemen die met Microsoft concurreren: Linux en Apple OS X. Linux komt uit 1991 en is de afgelopen zeven jaar gegroeid met 7,5 miljoen gebruikers. (30) Internationale megaconcerns die in de loop der tijd bijvoorbeeld zijn gaan werken met Linux zijn IBM, HP en Amazon.com. In Nederland werken ook Unilever, Shell en Ahold tegenwoordig met Linux.(11) Het is voor Microsoft bijna onmogelijk om grip te krijgen op Linux, omdat Linux geen eigenaar kent. Wel heeft Microsoft internetstandaarden aangepast, waardoor ze uitsluitend op Internet Explorer (van Microsoft) optimaal weer te geven zijn.(12)

Steve Ballmer, de opvolger van Bill Gates, riep in 2002 tegen de Chicago Sun Times: “Linux is een kanker die alles aantast wat het aanraakt”. Tegelijkertijd erkende Ballmer dat software met een open bron code de grootste concurrentie vormt voor Microsoft.(13)

Ubuntu 7.10 van Linux komt tegelijkertijd uit met Windows Vista van Microsoft. Voor Ubuntu is echter geen nieuwe computer nodig en ook geen nieuwe apparatuur.(14)

Apple is sinds 2000 gaan werken met het besturingssysteem Apple OS X. OS X werd eerst getest door gebruikers, naar aanleiding hiervan geperfectioneerd en werd daarna pas op de markt gebracht. Het besturingssysteem werkt met een open bron code.(15)

Om aan te geven dat OSS groeiend is, kun je kijken naar Sourceforge.net, de grootste online ontwikkelomgeving van open source; inmiddels werken hier 1,25 miljoen mensen samen aan 110.000 software projecten.(16)

Niet alleen het besturingssysteem kent OSS-concurrentie, maar ook de concurrerende applicaties gebruiken OSS. Sinds 2000 is er uit een open source project OpenOffice gegroeid, dit is gratis software die concurreert met het Windows Officepakket(17) (in de goedkoopste versie kost het Officepakket 550 euro).(18) Microsoft Office heeft echter in 2007 nog 450 miljoen gebruikers en een marktaandeel van 97%.(19)

Ook internetbrowser Internet Explorer heeft concurrentie. Mozilla, een stichting zonder winstoogmerk, creëert Firefox, de open source concurrent van Internet Explorer van Microsoft. Firefox kent minder beveiligingsfouten en is minder gevoelig voor cybermisdaad en virussen.(20) Daarnaast is Firefox gratis en in meer talen beschikbaar dan Internet Explorer.(21) Firefox haalt in 2007 een marktaandeel van 27,8% wereldwijd, tegenover Internet Explorer met 66,5%.(22)

Zoals hierboven vormen de OSS-varianten wel concurrentie, maar heeft Microsoft zijn dominante marktpositie behouden. Dit is oneerlijk te noemen en justitie in de VS en in Europa hebben daarom Microsoft op het matje geroepen. Vanaf 1991 starten er in de VS drie zaken tegen Microsoft, waarbij het met name draaide om Microsoft die Internet Explorer heeft geïmplementeerd in Windows en daardoor concurrentie van internetbrowsers heeft vernietigd. (31) Om de monopoliepositie tegen te gaan wil het Hof het besturingssysteem en de applicaties van Microsoft splitsen. (31) Bill Clinton was gedurende zijn regeringsperiode een actief kartelbestrijder.(23) Wanneer George W. Bush aan de macht komt, wordt het beleid gewijzigd. Bush wil Microsoft niet opdelen en treft een schikking waarbij Microsoft belooft bepaalde software toegankelijker te maken.(24)

In 1998 komt de eerste klacht binnen bij de Europese Commissie, ingediend door Sun Microsystems.(25) Naar aanleiding hiervan begint de Commissie met een onderzoek. In maart 2004 stelt de Commissie vast dat Microsoft misbruik heeft gemaakt van zijn positie. (34) De Commissie legt Microsoft een boete op van 497 miljoen euro (31), omdat ‘Microsoft misbruik had gemaakt van haar machtspositie door twee typen gedragingen’. (30) Deze waren ‘de weigering om aan concurrenten interoperabiliteitsinformatie te verstrekken, die deze informatie vervolgens wilden gebruiken voor de ontwikkeling en distributie van producten voor ‘workgroup server- besturingssystemen’ en ‘het koppelen van de verkoop van het Windows besturingssysteem [...] aan de gelijktijdige verkoop van Windows Media Player’. (34) Microsoft geeft aan het niet eens te zijn met de uitspraak van de Commissie. In 2004 tekent Microsoft beroep aan tegen de miljoenenboete. In 2005 tekent ze beroep aan tegen het opengooien van een gedeelte van de broncodes.(26) Omdat Microsoft weigert de boete te betalen, legt eurocommissaris Neelie Kroes Microsoft in juli 2006 een aanvullende boete op van 280,5 miljoen euro. Afgelopen september doet het Europese Hof van Justitie uitspraak en stelt de Commissie in het gelijk.(27) Begin deze maand besluit Microsoft in te stemmen met de eisen van de Europese Commissie. ‘Microsoft zal voortaan andere softwareontwikkelaars informatie verschaffen over zijn Windows besturingssysteem’.(28)

In dit artikel is Microsoft besproken en het besturingssysteem Windows is uitgelegd. Microsoft is met haar software en applicaties de grootste op de softwaremarkt. Dit komt door het toepassen van CSS. OSS blijkt een veel effeciëntere en klantvriendelijkere aanpak te hebben. De concurrentie van Microsoft groeit, maar wint maar langzaamaan een groter marktaandeel. Vanwege de ongelijke posities, gaat zowel justitie in de VS als in Europa zich met Microsoft bemoeien. Hoewel in de VS een schikking wordt getroffen, moet Microsoft in Europa uiteindelijk instemmen met zeer strenge maatregelen. Softwaregigant Microsoft wordt gedwongen gedeeltelijk te gaan werken met OSS, waardoor concurrentie mogelijk zal zijn.

Kortom, kent Microsoft nou eigenlijk grenzen of concurrenten? Ja, Microsoft kent concurrenten en de verwachtingen zijn dat de marktaandelen van de concurrenten de komende tijd sterk zullen stijgen. Door zowel de Europese Commissie als het Europese Hof van Justitie, is Microsoft nu definitief een grens opgelegd.

Literatuurlijst

1. http://www.curia.europa.eu/nl/index.htm, site met rechtspraak EU, geraadpleegd op 1 nov. 2007.2. Ammelrooy, P. van. 18 november 2004, Comeback van een drakendoder, De Volkskrant.

3. Voorn, E. 26 februari 2005, Microsoft, geliefd en gehaat, Algemeen Dagblad.

4. Benjamin, J. 7 augustus 2003, Koppelverkoop en geen openheid, NRC Handelsblad.

5. Dekker, V. 16 oktober 2007, Huwelijk met pc-makers breekt Microsoft op, Trouw.

6. Dekker, V. 3 februari 2007, Microsoft bewijst het weer eens, Trouw.

7. Schutten, H. 12 juli 2006, Gebruikers moeten kiezen, Het Parool.

8. Hijink, M. 12 oktober 2007, Consument moet maar wennen aan Vista, NRC Handelsblad.

9. Dekker, V. 13 oktober 2007, Falend Vista kan Microsoft veel geld kosten, Trouw.

10. Laan, M. 22 april 2006, Nieuwe jas voor MSN en Hotmail, Het Parool.

11. 2 september 2003, De volgevreten pinguin is nog verre van verzadigd, Finanieele Dagblad.

12. Klaver, M. 14 november 1998, Een lastige vrijheid, NRC Handelsblad.

13. Laan, M. 19 oktober 2002, Microsoft weer het nu zeker: Linux is vijand no.1, Het Parool.

14. Dekker, V. 16 oktober 2007, Huwelijk met pc-makers breekt Microsoft op, Trouw.

15. 14 september 2000, Nieuw besturingssysteem OS X toekomst van Apple, De Volkskrant.

16. Verrijt, H. 28 februari 2006, Waarom betalen voor software?, Eindhovens Dagblad.

17. Laan, M. 19 oktober 2002, Microsoft weer het nu zeker: Linux is vijand no.1, Het Parool.

18. Schutten, H. 12 juli 2006, Gebruikers moeten kiezen, Het Parool.

19. Ammelrooy, P. van. 21 augustus 2007, Bonte stoet dwergen op markt kantoorsoftware, De Volkskrant.

20. Sturm, E. 25 september 2004, Browseroorlog, Trouw.

21. Ammelrooy, P. van. 18 november 2004, Comeback van een drakendoder, De Volkskrant.

22. Dekker, V. 21 juli 2007, Revolutie op het Web, Trouw.

23. 19 september 2007, Scheidsrechter Europa, NRC Handelsblad.

24. Kris, J. van der. 22 april 2006, Vechten tegen de macht van Microsoft, NRC Handelsblad.

25. Kris, J. van der. 22 april 2006, Vechten tegen de macht van Microsoft, NRC Handelsblad.

26. http://nl.wikipedia.org/wiki/Bill_Gates, Nederlandstalige vrije encyclopedie site Wikipedia, geraadpleegd op 1 november 2007.

27. Stil, H. 17 september 2007, Rechters geven Europese Commissie gelijk; Boete van 497 miljoen euro blijft overeind, Het Parool.

28. 22 oktober 2007, Microsoft stemt in met eisen Europese Commissie, Algemeen Nederlands Persbureau.

29. Castells, M. (2003). De Melkweg van het Internet Amsterdam: Uitgeverij van Gennep.

30. Keller, W. (2004)De digitale kloof versmallen door gebruik van open source in combinatie met gereconditioneerde computers. Scriptie van de Technische Universiteit Eindhoven: 2004, p.1-45.

31. Apon, J. (2007). Cases Against Microsoft. European Law Review. Volume 28: Issue 6, juni 2007. p.327-336.

32. Vries, F. de en Nadolske R. (2004). Open Source toepassen in modulaire Elektronische Leeromgevingen. Digitale Universiteit, 23 November 2004. p.6-17.

33. Paapst, M. (2006). Licenties, inleidende juridische aspecten Media Update Vakpublicaties, Gorredijk: 2006.

34. Muynck, Y.E. de. Microsoft. Mededingingsrecht. Nummer 8, oktober 2007. SDU Uitgevers. p.149-150.